Eens in de zoveel tijd komt er een nieuwe documentaire uit over voeding of gezondheid, en elke keer opnieuw komt er hierdoor een gigantisch debat tot stand. Zo nu ook weer met ‘What The Health’, een documentaire gemaakt door de makers van Cowspiracy, een andere controversiële documentaire uit 2014.

Omdat ik wist dat Cowspiracy al een heel subjectieve documentaire was waarin de agenda van de makers overduidelijk was,  ging ik What The Health voor je kijken. In dit artikel zeg ik graag wat ik ervan vond. (Hou je vast!)

Crowdfunding, objectief?

Ten eerste wil ik het hebben over de praktische achtergrond van de film. Net als Cowspiracy, hebben de makers Kip Andersen en Keegan Kuhn van de website IndieGoGo gebruik gemaakt als crowdfunding platform om de film te kunnen financieren. Hierin waren ze zeker succesvol, maar bij crowdfunding trek ik meteen mijn twijfels over de objectiviteit. Wie een grote som neertelt voor de ontwikkeling van een dergelijke documentaire, heeft ongetwijfeld inspraak in de onderwerpen en standpunten die gegeven worden in de film.  Of het om de inhoud van een voedseldocumentaire gaat of om het design van een speciaal paar sokken, het concept blijft hetzelfde. Met dit gegeven in m’n achterhoofd ging ik met een sceptische blik en een notietieblok voor de TV zitten.

Al snel werd duidelijk dat de makers onoverkomelijke overtuiging dat veganisme de oplossing voor iedereen is, zoals verwacht de film domineert. Er worden zeker dingen aangehaald waar ik absoluut akkoord mee ben, zoals er bijvoorbeeld gezegd wordt dat je echt geen zuivel nodig hebt om aan genoeg calcium te komen en dat zuivel zelfs voor osteoporose kan zorgen (lees hier meer) en dat diabetes, hart- en vaatziekten etc. vooral lifestyle-gerelateerde ziektes zijn en in de meeste gevallen voorkomen kunnen worden. De oplossingen die hij aanhaalt zijn voor mij in de meeste gevallen echter ronduit schandalig en uitermate onverantwoord.

Suiker en diabetes, toch niet gelinkt??

Het meest frappante van heel de film, vind ik dat hij beweert dat suiker niet de oorzaak is van diabetes type 2. Zo zegt Neal Barnard, een zogenaamde expert over diabetes, dat het niet suiker-, maar vetconsumptie is die voor diabetes zorgt. Een claim die uiteraard ongehoord is, aangezien het mechanisme achter diabetes al decennia gekend is en even onfeilbaar bewezen is als de grootte van de zwaartekracht.

Ik schreef niet zo lang geleden nog een artikel op paleo.be over diabetes waarin ik exact uitleg hoe het werkt, daar kan je dus uiteraard verder lezen. Barnard’s theorie dat vet ‘laagjes’ zou maken over je cellen waardoor ze resistent tegen insuline worden is compleet van de pot gerukte nonsens. Moest dit gebeuren zou je behalve suiker ook helemaal geen vitaminen opnemen en zouden eiwitten niet in of uit je cel kunnen. Het is ontelbare keren bewezen dat een dieet laag in suikers je glucose in het bloed naar beneden haalt en een werkende strategie is voor diabetespatiënten.(4)

Vlees = de duivel op aarde

Natuurlijk ontbreekt in deze film de buitenmaatse kritiek op vlees niet, je zou niet minder verwachten van twee radicale veganisten. (excuseer.)

Doorheen de film wordt vaak kritiek gegeven op gezondheidsorganisaties in de VS die, ondanks het feit dat de WHO bewerkt vlees in categorie 1 van carcinogenen heeft geplaatst, nog steeds bewerkt vlees in recepten voor ‘gezond leven’ stoppen. Hoewel ik akkoord ben dat veel recepten van bijvoorbeeld The American Cancer Society helemaal niet altijd onder de noemer ‘gezond’ vallen, moet het toch allemaal met een korreltje zout genomen worden.

Bewerkt vlees IS carcinogeen, maar zo veel hangt af van de context waarin je het consumeert, waar je het koopt en hoe je het klaarmaakt. De algemene kwaliteit van vlees in de VS is erg laag, vaak volgespoten met hormonen en een grote hoeveelheid antibioticaresidu in het vlees.

In Europa is het echter een heel ander verhaal (zo is hormonen toedienen verboden in de EU) en als je naar grasgevoerd en weidelopend vlees kijkt, is het verschil des te groter en verbazingwekkender. Een tijdje geleden schreef Boris al een artikel (3) over vlees en waarom wij niet in alle gevallen akkoord zijn met het statement dat bewerkt vlees, maar zeker rood vlees kankerverwekkend zijn (klik hier om dat artikel te lezen).

Promoot de regering de inname van dierlijk vet?

Kip zegt ook dat de laatste jaren er enkel een focus is geweest op ‘de suikerconsumptie en het feit dat mensen te weinig bewegen’, terwijl er geen aandacht gegaan zou zijn naar het ‘echte probleem’, nl de consumptie van dierlijk vet en vlees. Hiermee uit hij kritiek op de overheid, die zijn burgers allemaal ziek en verslaafd wil houden aan vlees.

(ik hoorde tijdens de docu zelfs dat iemand zei dat Afro-Amerikanen vaker lactose-intolerant zijn, maar de VS promoot melkconsumptie, dus is het volgens hem een strategie om ze ziek te houden. Een vorm van zogenaamd “geïnstitutionaliseerd racisme”. Over objectiviteit kan hier dus al zeker niet gesproken worden.).

Zijn argument dat de regering dierlijk vet promoot, slaat echter nergens op, het gigantische aanbod aan margarine, nepvlees, sojaproducten en magere zuivelproducten is het sprekende voorbeeld. Al jaren zijn mensen bang van boter, van spek en van eieren, niet van crunchy muesli, agavesiroop en meergranenkoekjes. Zijn argument houdt hier dus geen steek (al zijn we uiteraard wel akkoord met het feit dat mensen te veel zitten en te weinig sporten!).

Een beetje wiskunde en common sense

Last but not least, een woordje over statistiek en de geloofwaardigheid van wetenschappelijke studies, hier en in het algemeen.

Robb Wolf, een van de founding fathers van de Paleobeweging, legt het in zijn review (2) van de film heel gedetailleerd uit. Veel studies die aangehaald worden in de documentaire berusten op het concept van enquêtes, waarbij de onderzoekers door middel van een enquête nagaan wat de (in dit geval) hoeveelheid vlees is die de deelnemers hadden gegeten tijdens een bepaalde periode.

Die studiemethode is echter zo inaccuraat, dat een groot deel van de wetenschappelijke community ze zelfs compleet wil verbannen om kwaliteit te garanderen. De studie die consumptie van vlees correleert met meer risico op kanker (de meest aangehaalde studie in heel de film) is zo een enquêtestudie en kan daarom helemaal niet serieus genomen worden.

Daarboven op is correlatie niet hetzelfde als oorzaak (de mantra van zowat elke wetenschapper die zichzelf respecteert), wat betekent dat het niet is omdat mensen die vlees eten meer risico op kanker hebben, het ook echt door het vlees komt. Misschien eten ze dat vlees altijd met erg bewerkte vormen van brood, sauzen en toevoegingen (denk aan hamburgers) of misschien hebben zij meer de neiging tot ongezonde gewoonten zoals roken?

Verder is een carcinogene eigenschap van vlees de zogenaamde ‘heterocyclische amines’, die ook aangehaald worden in de film. Deze ontstaan door vlees op hoge temperaturen te bereiden en het vet dat bijgevolg oxideert en schade aan je cellen kan veroorzaken bij inname.

Echter zijn er verschillende studies die aantonen dat als je vlees a) in de juist olie en b) niet op erg hoge temperatuur klaarmaakt, er quasi geen worden aangemaakt. Verder is bewezen dat als je kruisbloemige groenten eet in combinatie met vlees, de heterocyclische amines je helemaal geen hoger risico op kanker geven. (1)

Statistieken kunnen met andere woorden misleidend zijn.

Als je 100 mensen die vlees eten (A) en 100 mensen die vegetarisch eten (B) 10 jaar lang onderzoekt, en daarna ziet dat er van groep A 6 mensen darmkanker krijgen (6%) en van groep b 5 mensen (5%), is dat een absoluut verschil van 1%, wat in de marge kan liggen aangezien je ook niet onderzoekt of de proefpersonen aan andere ‘ongezonde’ praktijken deden zoals roken, drinken, snoepen of weinig sporten of een genetische aanleg hadden. Nochtans is 1% verschil wel 20% van 5%, waardoor je ‘in principe’ kan zeggen dat wie vlees eet 20% meer kans heeft op darmkanker dan wie dat niet doet, uiteraard complete bangmakerij.

Conclusie

Er worden nog tal van andere onderwerpen aangehaald in de film, maar waar ik het deels mee eens ben. Zo wordt gezegd dat mensen geen melkproducten nodig hebben voor voldoende calcium of om osteoporose tegen te gaan, waar Paleo het natuurlijk mee eens is. Het is daarmee niet per se slecht (zoals in de documentaire beweerd wordt), maar het is zeker niet noodzakelijk.

De overgrote hoeveelheid van informatie, vind ik echter nonsens (hij zei zelfs dat “al die mensen die Paleo eten dood zullen gaan aan diabetes en hartziekten”, maar dat kunnen jullie zelf ook wel relativeren met de effecten op je gezondheid die je zelf gemerkt hebt 😉 ). Ik wil niet op elke claim die hij maakt ingaan, maar vooral de essentie eruit halen: Deze film is gemaakt door veganisten, gesponsord door veganisten en bestaat voor 90% uit geïnterviewde veganisten.

Hoewel een plantaardig dieet gezond kan zijn, en dat zeker in verhouding tot een dieet gemaakt van bewerkt voedsel en lege koolhydraten, is het dat niet altijd (lees: sojaburgers, frieten en oreos, niet geweldig lijkt me).

De claims en beelden die gebruikt worden zijn onlosmakelijk propagandamateriaal en worden gebruikt om wie niet opgeleid is in de wetenschap te kunnen misleiden en in de ‘meest ethische en gezonde richting: veganisme’ van eten te duwen. Voor mij is dit een voorbeeld van radicaliteit, niet van objectiviteit (wat een documentaire zou moeten zijn). Daarbij zijn de makers zelf helemaal niet wetenschappelijk onderwezen, wat ze elke vorm van scepticisme al doet ontbreken.

Wil je een complete breakdown met tegenargumenten van de film, lees dan dit artikel of kijk dit filmpje.

De boodschap die ik vooral wil meegeven is: blijf altijd kritisch, geloof niet alles wat ze zeggen en doe vooral wat jij denkt dat voor jou het beste werkt. Het debat om gezondheid en ‘juiste’ voeding zal nooit voorbij zijn en er is ook geen unaniem juist antwoord dat voor iedereen geldt.

Bronnen

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11532863
  2. https://robbwolf.com/2017/07/03/what-the-health-a-wolfs-eye-review/
  3. http://www.paleo.be/vegetariers-gelijk-vlees-eten-maakt-ziek/
  4. http://annals.org/aim/article/718265/effect-low-carbohydrate-diet-appetite-blood-glucose-levels-insulin-resistance?resultclick=3
  5. http://www.whatthehealthfilm.com/facts
Andrea / Genezen van chronische ziekte dankzij Paleo / Wetenschappelijk criticus / Liefhebber van handstands, experimenteel koken en rondreizen/ Passie voor vurig debatteren, duurzame landbouw en journalistiek / Met een verse bos boerenkool verover je mijn hart en ziel.