Wie het beruchte filmpje gezien heeft of nadenkt over wat er op zijn bord terecht komt, weet dat er écht iets mis is met de vee-industrie van vandaag.

De respons op de walgelijke beelden was redelijk unaniem: “Word vegetariër wil je het leed stoppen.” Daarbovenop kwam ook nog een bombardement aan artikels over de ecologische voetafdruk van vlees. Maar is dat allemaal wel echt zo? Hoe biased is de vega-industrie en in hoeverre zijn de claims die ze maken contextueel juist?

De paleo-community wordt vaak beticht van egoïsme op het vlak van milieu. Hoe kan een dieet, waarbij vlees/vis zo’n centrale rol speelt, milieuvriendelijk – laat staan moreel verantwoord – zijn? Nochtans zijn er heel wat mythes die doorbroken moeten worden en als er daar een ideaal moment voor is, is het wel nu.  Hieronder 5 redenen om vegetariër te worden, of toch niet…?

1. Land waarop koeien grazen, kan veel beter gebruikt worden voor planten.

Klinkt op het eerste zicht heel erg logisch. Een vierkante kilometer aan bonen geeft meer eiwitten dan een vierkante kilometer aan koeien. Echter, van de 4924 Mha land dat wereldwijd voor eender welke vorm van landbouw gebruikt wordt, is slechts 1407 Mha daarvan echt bruikbaar als akkerland.

Op veel plekken in de wereld is de grond niet vruchtbaar genoeg, te hard of te zilt en is het klimaat te koud, warm, droog, nat, … om velden vol gewassen te kunnen dragen. Deze oppervlakten zijn beter om als grasland te gebruiken. Een klein deel ervan wordt ook als boomgaard gebruikt of als artificieel bos.

Bovendien is de mest die grazende koeien achterlaten uiterst gezond voor bodembacteriën, schimmels en planten om het ecosysteem te ondersteunen. In Nigeria wordt mest van koeien zelfs succesvol gebruikt om woestijnvorming tegen te gaan en daarmee de lokale bevolking van landbouwgrond te voorzien.

2. Vlees is een luxeproduct weggelegd voor rijke westerlingen

Vlees heeft de reputatie een duur product te zijn in de supermarkt. Echter vind je tegenwoordig al gehakt voor minder dan 5 euro per kg, een prijs zo laag dat ik in vraag begin te stellen hoe die dieren geleefd hebben en wat ze wel niet te eten gekregen hebben… Bulkproducten zoals rijst en aardappelen zijn uiteraard goedkoper, maar de notie dat vlees enkel voor rijken is, is allang voorbij.

Kijk je daarenboven doorheen de geschiedenis, is er geen enkele samenleving die volledig vegetarisch was. Ook nu, in afgelegen arme gebieden, ligt vlees (samen met brood en rijst) aan de basis van het voedingspatroon. Groeten en fruit zijn seizoensgebonden en hebben slechts een fractie van de nutritionele waarde van vlees.

Het hebben van vee betekende dat je het hele jaar rond aan een vorm van kwalitatief voedsel kon komen. Het doen van landbouw voor groenten is daarenboven veel arbeidsintensiever dan het laten grazen van vee en heeft tevens meer risico op misoogst door klimaat, parasieten, enzovoort.

3. Vlees heeft een te grote water voetafdruk

Er zijn vele studies gedaan naar de consumptie van water door vee. Jammer genoeg zijn de resultaten extreem divers, gaande van 209 L/kg rundsvlees tot 105400 L/kg rundsvlees. Daarbij wordt geen rekening gehouden met de hoeveelheid energie die je uit een kilo rundsvlees haalt in vergelijking met bv. een kilo tomaten en ook niet met de hoeveelheid water die als regen neervalt (= ‘’gratis’’ water) en een rund ook weer uitplast (en hiermee de stikstofcirkel in stand houdt).

Daarentegen, de hoeveelheid water die kruipt in het groeien van mais en soja om de dieren te voeden overstijgt verreweg de hoeveelheid water die de koeien uiteindelijk drinken. Het is daarom geen vraag van ‘wel of niet vlees eten voor minder waterconsumptie’, maar vooral hoe we het systeem van vandaag kunnen veranderen om de hoeveelheid water die erin kruipt drastisch te verminderen.

Recente studies tonen aan dat grasgevoerd vlees vele malen minder water consumeert dan conventioneel vlees. Aangezien de dieren enkel gras en wilde planten eten, hoeft er quasi geen water bijgevuld te worden en gaat er al helemaal geen water in veevoeder, transport, koeling etc (hetzelfde geldt trouwens ook voor CO2, sterker nog: grasgevoerd vlees zou zelfs koolstof-negatief zijn wanneer onder de juiste omstandigheden uitgevoerd).

4. Door vlees te eten, zorg je dat te veel dieren lijden

Dit is waarschijnlijk het enige argument dat je nooit helemaal gaat kunnen tegenspreken. Ja, dieren moeten gedood worden om het vlees te kunnen eten en ja, in zekere zin is dat immoreel. Maar de mens zou nooit de hersenmassa ontwikkeld hebben die we nu hebben als hij geen vlees at.

Wat we wel kunnen doen om dit leed te compenseren, is met meer respect voor het leven van elk dier te gaan consumeren: niet enkel het spiervlees, maar eten van kop tot teen, niets hoeft verloren te gaan. Botten kunnen worden gebruikt om gelatine te maken en om bouillon van te trekken. Orgaanvlees is nóg voedzamer dan ‘regulier’ vlees en kent jammer genoeg geen vaste plaats meer op ons bord, terwijl oma regelmatig lever op tafel toverde. Het vet kan perfect als stabiel en smakelijk kookvet gebruikt worden (ideaal voor frituren, grillen en alles op hoge temperatuur). De huid komt dan weer van pas voor leren schoenen, handtassen, jassen, riemen, zadels, …

In de EU is de wetgeving rond slachting heel streng. De praktijken die we zien in filmpjes van Animal Rights, PETA etc zijn vaak de uitzondering (wat ze uiteraard absoluut niet goedpraat) en een smet op het imago van de vee-industrie. Moderne slachttechnieken zijn pijnloos en gebeuren altijd voor de zekerheid verdoofd. In ieder geval zijn de slachttechnieken die wij vandaag de dag gebruiken vele malen minder pijnlijk en wreed dan het historische alternatief: door een carnivoor opgegeten worden in het wild of bejaagd worden.

5. Vlees is ongezond

Bewerkt vlees staat ergens bovenaan de lijst van het WHO voor carcinogene stoffen. Niet verwonderlijk, als je weet dat industrieel bewerkt vlees vaker wel dan niet vol zit met allerlei toevoegingen (onder het mom van bescherming tegen bacteriën, glans- en smaakverbetering en het verlengen van shelf-life.)

Enkele voorbeelden van toegevoegde stoffen zijn nitraten en nitrieten (die in je lichaam omgezet worden tot het carcinogene nitrosamine, al is hier meer en meer dispuut over in de wetenschappelijke wereld), carrageen, MSG, gemodificeerde zetmelen, gehydrolyseerde soja-eiwitten, dextrose etc. Daarbovenop wordt het vaak gefrituurd (denk aan al het industrieel vlees dat je vindt in de frituur: hoeveel vlees zit daar echt in? Welke andere rare stoffen? Coatings?) of op zeer hoge temperatuur gebakken om zoveel mogelijk pathogenen te doden.

Als vlees echter op zo’n hoge temperatuur komt, vormen zich nog carcinogene stoffen zoals heterocyclische amines (HCAs) en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAHCs).  Door vlees ook te bakken in goedkope, industriële kookvetten zoals soja-, pinda-, mais- of zonnebloemolie, vormen zich al snel giftige vrije radicalen door het oxideren van deze vetten. Door te bakken in stabiele kookvetten (zoals boter, kokosolie, reuzel, ghee en in bepaalde omstandigheden olijfolie) heb je veel minder risico op het ontwikkelen van deze stoffen bij het bakproces.

Bedenk ook dat het alternatief voor vlees in veel gevallen de typische vervangproducten à la ‘veggieburger’ zijn. Zijn die echt gezonder? De ingrediëntenlijst van het ‘’gehakt’’ van de vegetarische slager ziet er bijvoorbeeld zo uit:
95% soja-structuur (water, soja-eiwit), voedingszuur: kaliumlactaat, gerstemoutextract, glucosestroop, plantaardig eiwithydrolysaat (soja), raapolie, aroma’s (glutentarwe), kruiden en specerijen, kleurstof: karamel, gistextract, zout, ijzer, vitamine B12.

Het aantal zeer bewerkte, industriële ingrediënten hierin overstijgt in elk opzicht zelfs bewerkt vlees. Waarom heeft het dan nog steeds de reputatie gezonder te zijn? Wil je natuurlijk en gezond vegetariër zijn, moet je het bij wijze van spreken zonder vervangproducten doen en leven van eieren en noten voor voldoende vitaminen, vetten en eiwitten.

Conclusie

Het valt natuurlijk niet in twijfel te trekken dat de praktijken in het slachthuis in Tielt walgelijk en mens- en dieronterend zijn. Echter is het niet houdbaar, laat staan gezond, om een volledige maatschappij vegetarisch te maken. Bij Paleo.be zijn we ervan overtuigd dat vlees een deel is van een gezond en gebalanceerd voedselpatroon, indien het aan enkele voorwaarden voldoet: grasgevoerd, weidelopend, onbewerkt en van blij, goedverzorgd vee.

We zijn er tevens van overtuigd dat we niet elke dag – laat staan 2 à 3 keer per dag – vlees moeten eten. Groenten, fruit, noten en zaden, vetten en gezonde zetmelen zijn allemaal deel van een gebalanceerd eetpatroon.
Als het op dierlijke producten aankomt, zijn we er ook van overtuigd van het principe ‘van kop tot staart’ eten. Het grootste teken van respectloos omgaan met dieren is volledige delen weggooien na de slachting, omdat je ze niet (wil) eten of gebruiken.

Hoe kan jij hier nu beginnen met een duurzamere vleesconsumptie?

Over heel België en Nederland springen kleinschalige initiatieven uit de grond om goed, verantwoord en lokaal vlees tot bij jouw deur te krijgen. Neem eens een kijkje op dewoestegrond.nl, koopeenkoe.be, puregraze, schotsehooglanders, okvlees.nl, …  of kijk of boerderijen bij jou in de buurt iets organiseren. Zo’n boeren kan je bijvoorbeeld vinden via boerenenburen.be, rechtvanbijdeboer.be of het voedselteam in je buurt.

Steeds meer boeren willen op een andere, gezondere, diervriendelijkere wijze hun boerderij organiseren. Het probleem is dat hier ook een markt voor moet zijn: consumenten (wij dus!) moeten voor deze kwaliteit willen betalen. Dus ja, het is onze verantwoordelijkheid om met onze euro’s te stemmen: koop jij vlees waarvan je niet weet hoe het geleefd heeft, wat het gegeten heeft, hoe het gestorven is? Of kies je ervoor om je te informeren en te investeren in niet alleen een meer diervriendelijke productie maar ook gezonder vlees voor jezelf?

En respecteer jij ook het leven van elk dier door van kop tot staart te gaan eten, ook al is dat op dit moment nog niet zo vanzelfsprekend voor jou? Experimenteer met vlees, maak eens een roerbak met kippenhartjes ipv met kipfilet, maak eens gehaktbrood met lever erdoorheen gedraaid, trek je eigen bouillon, … en gooi zeker niets weg 😉

En nu ben ik benieuwd… wat is volgens jou de beste manier om te zorgen dat we op een correcte manier vlees kunnen consumeren dat zowel gezond is voor de mens, goed voor de planeet als respectvol voor het dier zijn leven moest geven? Of moeten we een manier vinden om toch zonder vlees te leven? Je kan reageren in de reacties hieronder of op de Facebookpagina.

Bronnen