Zure oprispingen, het gevoel dat alles wat je eet zwaar op je maag ligt, constipatie en/of diarree, chronische bacteriële infecties, … symptomen die jammer genoeg velen van ons kennen. Wat hebben ze allemaal gemeen? Maagzuur!

Jarenlang werd geloofd dat een overproductie van maagzuur voor zure oprispingen en dat brandende gevoel zorgde, maar nu blijkt dat het tegenovergestelde – te weinig maagzuur – gelijkaardige symptomen heeft én veel vaker voorkomt. Sterker nog, als men de hoeveelheid maagzuur in patiënten ging meten met deze klachten, kwam een overproductie aan maagzuur bijna niet voor…

Met andere woorden, verergeren medicijnen zoals Zantac en andere acid-blockers de situatie niet alleen maar? Hebben ze ooit je maagzuurniveaus echt getest? En kan Paleo jou helpen bij het verbeteren van je symptomen?

Een klein beetje biochemie

Hoe ziet de ideale situatie eruit? Je maag begint maagsappen aan te maken op het moment dat je eten ziet, ruikt of erop kauwt (ken je dat, als je opeens honger krijgt nadat je langs een pizzeria wandelt? Niet eerlijk!). Zodra het eten gekauwd is, slik je het door en gaat het via de slokdarm naar je maag. Hier wordt het eten verder afgebroken voordat het in de dunne darm gaat en door bepaalde enzymen en bacteriën verder verteerd wordt. In dit stadium heeft maagzuur weinig of geen relevantie meer.

In de maag wordt zoutzuur (HCl) geproduceerd, een van de sterkste zuren die er bestaan. Zolang het in je maag blijft, voel je er niets van, tenzij je een maagzweer hebt, omdat je maag een laag beschermende slijmen en epitheelcellen heeft die het zuur neutraliseren. Door de maagzuurproductie worden er signalen naar je pancreas gestuurd om verteringsenzymen te beginnen produceren, die dan in je dunne darm actief worden en het voedsel verder verteren.

Waar heb je maagzuur voor nodig?

Maagzuur is een van de eerste stappen (na goed kauwen, ik herhaal: GOED KAUWEN!) in het spijsverteringsproces. Maar het is zeker niet de enige functie! Andere belangrijke functies zijn bijvoorbeeld:

  • Tegenhouden van pathogene bacteriën die via het voedsel het lichaam kunnen binnenkomen.
  • Het beter opnemen van nutriënten zoals vitamine B12, zink en calcium
  • Signalering naar de hersenen wanneer voedsel klaar is om de maag te verlaten
  • Activeren van het enzym pepsine, dat voor de afbraak van eiwitten tot aminozuren zorgt.

Heb jij regelmatig een voedselvergiftiging? Kans is groot dat je te weinig maagzuur aanmaakt om de bacteriën op het voedsel te doden in je maag.

Waarom zure oprispingen plaatsvinden

In principe is een zure oprisping (gekend als GERD = gastro-esophageal reflux disease in medische termen) niet meer dan een overmaat aan druk in je maag, wat initieel zorgt voor het gevoel van opgeblazen zijn en het legen van de maag (naar boven) triggert en zo de maaginhoud door de LES (‘’lower esophagal valve”, de verbinding van je maag met je slokdarm) naar boven duwt. Deze druk wordt gecreëerd wanneer de maagomgeving niet zuur genoeg is om het voedsel genoeg af te breken en naar de dunne darm te transporteren.

De koolhydraten blijven dan te lang in je maag en gaan fermenteren. CO2 komt vrij en bouwt de druk in je maag op. Normaal is de LES enkel open wanneer je voedsel inslikt om te voorkomen dat maagzuur in je slokdarm terecht zou komen, maar door de extra druk in je maag gaat die alsnog open. Het gevolg is een brandend gevoel in je slokdarm, die niet zoals je maag een beschermende laag cellen heeft.

Gevolgen van te weinig maagzuur

Buiten een lastige en onvolledige vertering, zijn er nog een hele reeks aan problematische gevolgen door een tekort aan genoeg maagzuur. Zo wordt het risico op verschillende mineraaltekorten aanzienlijk vergroot, vooral van calcium, magnesium, ijzer en vitamine B12. Vooral wie PPIs neemt (protein-pump-inhibitors), een van de vaakst voorgeschreven medicijnen, heeft een significant risico op botfracturen door het tekort aan magnesium en calcium dat zich opbouwt.

Vele spijsverteringsklachten zijn (deels) te wijten aan een tekort aan maagzuur. SIBO (small intestinal bacterial overgrowth), een aandoening waarbij bacteriën uit je dikke darm naar je dunne darm migreren en zo ‘overgroeien’, is te wijten aan zowel een tekort aan maagzuur als een overinname van koolhydraten, die niet genoeg verteerd kunnen worden in de dunne darm en waar de bacteriën in je dikke darm maar al te graag van snoepen. Daarbovenop kunnen onafgebroken eiwitten moeilijk opgenomen worden en ook een immuunrespons teweegbrengen, waardoor je voedselintoleranties kan ontwikkelen, die bij een adequate hoeveelheid maagzuur lijken te verdwijnen.

Paleo – kan het oplossingen bieden?

Zeker weten. Bij paleo is de hoeveelheid koolhydraten die je eet sowieso al sterk verminderd in verhouding tot een standaard dieet, wat de complete vertering al heel wat makkelijker kan maken. Daarbovenop zijn bepaalde pro-inflammatoire voedingsgroepen, waarvan bewezen is dat ze de maagzuurproductie verkleinen, bij Paleo compleet geëlimineerd: zuivel, natuurlijke en artificiële suikers (in overmaat), alcohol en peulvruchten.

Wie echt last heeft van reflux, heeft er heel erg baat bij om vooral granen en zuivel uit zijn/haar dieet te verwijderen, aangezien deze twee het meest hiermee in verband worden gebracht.

En daarnaast?

In de meeste gevallen biedt een paleodieet al een hele vooruitgang voor mensen met maagzuurproblemen, maar niet iedereen heeft zoveel geluk. Er zijn nog enkele kleine aanpassingen aan een paleodieet voor wie last heeft van te weinig maagzuur of van reflux. Een kleine opsomming:

  • Vermijd een te hoge inname van vetten

Natuurlijk, een gezonde dosis vet heeft iedereen nodig, maar een ketogeen dieet is in dit geval niet aan de orde. Bulletproof koffie is dus GEEN goed idee! Dit betekent niet dat je vette vis, een lekkere dressing op basis van olijfolie of je dagelijkse avocado moet laten staan, eerder dat je een balans moet vinden. Vetten vertragen het verteringsproces, maar in normale hoeveelheden is het niet problematisch.

  • Vermijd ook vezelarme koolhydraten.

Ga dus voor een heel ‘gebalanceerd’ bord met groeten, een stukje vlees en een (zoete) aardappel, maar vermijd rauw fruit en (paleo) zoetstoffen zoals honing of kokosbloesemsuiker. Ook gedroogde vruchten zijn niet ideaal.

  • Vermijd jouw persoonlijke triggers

Andere vaak voorkomende ‘triggers’ van reflux of zure oprispingen zijn cafeïne en pikant voedsel. Afhankelijk van jouw persoonlijke situatie kan je kijken wat voor jou problematisch is. Ook citrusvruchten en nachtschades (tomaat, paprika, …) zijn voor sommigen een probleem.

  • Relaaaaaaaaaax

Te snel eten is nog veel problematischer dan een kop koffie te veel drinken. Je lichaam heeft rust nodig om te verteren (parasympathisch systeem), wat het niet kan doen als het constant onder stress staat: de zogenaamde ‘fight or flight’ respons.

Neem de tijd om te eten, besteed er aandacht aan, kauw voldoende en eet langzaam. Op die manier heb je later ook minder zin in een snack en ligt je voedsel niet zo zwaar op je maag.

  • Supplementeer eventueel met Betaine HCl

Heb je echter ook hier nog geen denderend resultaat mee? Kijk dan zeker of je een Betaine HCl met pepsine (heel belangrijk!) supplement kunt nemen.

Doe dit echter enkel in samenspraak met je dokter, want een overinname kan voor irritatie en andere lastige bijverschijnselen zorgen. Ook verteringsenzymen bij de maaltijd nemen is geen slecht idee als je symptomen blijft hebben