Zuivel is een van de meer controversiële onderwerpen binnen Paleo. Enerzijds omdat er héél veel mensen zijn met (vaak onontdekte) intoleranties, anderzijds omdat zuivel, in zijn meest zuivere vorm, toch een heel natuurlijk én gezond product kan zijn. Melk bevat namelijk heel veel gezonde (verzadigde) vetten, bacteriën, essentiële vetzuren (zoals omega 3), proteïnen, koolhydraten, vitamines, enz.

Dus…

Waarom is zuivel niet Paleo?

Als we gaan kijken naar onze voorouderen, dan werd er natuurlijk geen zuivel geconsumeerd. Probeer je maar eens voor te stellen hoe een oermens een wilde bison zou proberen melken 😉 Zuivel werd pas een onderdeel van ons dieet toen we zelf dieren gingen kweken.

Is dat op zichzelf een goede reden om geen zuivel te eten? Absoluut niet. Als we enkel dingen konden eten die door de oermens gegeten werden zouden we niet ver komen, zeker niet als je ook nog eens rekening moet houden met lokale voeding. Zowat alle fruit valt bijvoorbeeld al af, door alle kweekmethodes lijkt de appel van nu in niets meer op de appel van toen. En het varken van nu bestond toen ook helemaal niet.

Maar goed, we hadden het dus over zuivel. Los van de geschiedenis zijn er wel een boel goede redenen om zuivel geen onderdeel te maken van het Paleo dieet.

1. Lactose

Lactose is een vorm van suiker die je enkel vindt in melkproducten, ook moedermelk trouwens! In ons lichaam wordt het verwerkt via het verteringsstofje lactase dat de lactose afbreekt tot kleinere stukjes suiker waar ons lichaam weer mee verder kan.

En daar zit meteen ook het probleem: heel veel mensen stoppen met het stofje lactase te produceren wanneer ze een jaar of twee (tot vier of vijf) worden, waardoor ze lactose niet meer kunnen verteren en het een probleem wordt. Dit is overigens een groter probleem in Noord-Amerika dan hier in België en Nederland.

Er zijn echter ook mensen die pas op latere leeftijd lactoseintolerant worden, doordat er dingen mislopen in hun verteringsstelsel en hun lichaam daardoor geen lactase meer aanmaakt. Dat loopt vaak samen met een glutenallergie/intolerantie. Het goede nieuws voor deze mensen is dat hun lactoseintolerantie in dat geval wel te genezen is!

2. Caseïne

Caseïne is een type proteïne die je vindt in melkproducten (net zoals whey bijvoorbeeld waar eiwitpoeder meestal van gemaakt wordt). Vrij veel mensen zijn allergisch voor caseïne, wat vaak ook wordt veroorzaakt door een kruisreactie met gluten. Enkele mogelijke symptomen? Hoofdpijn, verteringsproblemen, astma, seizoensallergiën, …

3. Kwaliteit

Er zijn een aantal dingen die de kwaliteit van je zuivelproducten kunnen verslechteren:

  • Heeft de koe die de melk produceerde granen gegeten? Of gewoon gras, zoals het hoort? Dat heeft een impact op de voedingsstoffen van de melk (bv de omega 3/6 balans, vitamine K2, CLA, …), en alle zuivelproducten die daarvan worden afgeleid.
  • Gaat het om biologische zuivelproducten? Indien niet, waarschijnlijk kreeg de koe dan regelmatig antibiotica, dat ook weer impact heeft op de melk.
  • Gaat het om rauwe zuivelproducten? Of om gepasteuriseerde? Het pasteurisatieproces werd in het leven geroepen om alle bacteriën uit melk te halen. Probleem: door de extreme verhitting verdwijnen ook de gezonde bacteriën, bepaalde verteringsenzymes en sommige vitaminen.
  • Gaat het om magere zuivelproducten of volvette? Vet is een enorme smaakmaker, wanneer je die wegneemt wordt het geheel minder lekker – dit wordt dan vaak weer gecompenseerd met suiker. Vetarme melk bevat verhoudingsgewijs natuurlijk ook meer lactose en caseïne.

De meeste zuivelproducten in de supermarkt zouden falen op elk punt, maar als je een goede boer vindt waar je rauwe, vette zuivel kan krijgen is dat al een ferme stap vooruit – ALS je zuivel kan verdragen natuurlijk.

4. Bevordert aanmaak insuline

Telkens wanneer je suiker eet, gaat je lichaam insuline aanmaken. Insuline helpt je lichaam namelijk om de suiker uit je bloedbaan te halen en op te slaan in de cellen die suiker nodig hebben. Het probleem? Zolang je lichaam daarmee bezig is, kan het geen vet verbranden. Wat heeft dat nu met zuivel te maken? Wel, zuivel zorgt ervoor dat je lichaam méér insuline aanmaakt dan normaal is voor de hoeveelheid suiker en proteïne in het product, waardoor je makkelijker verdikt. Helemaal triest is dat dit zelfs erger is bij magere melkproducten.

5. Groeihormonen

Melk is eigenlijk bedoeld als voeding voor jonge kalfjes (of bij moedermelk, voor jonge kinderen). Een van de dingen die melk daarom doet is ons helpen om snel te groeien, en dat is ook zo bij dierlijke melk: het bevat groeihormonen. Leuk voor kinderen misschien, maar bij volwassenen zijn deze hormonen gelinkt aan hogere risico’s op borstkanker en prostaatkanker.

6. Slijmproductie

Melkproducten bevorderen slijmproductie. Dit kan bijvoorbeeld astma verergeren, maar creëert ook overtollig slijm in het darmkanaal wat absorptie van voedingsstoffen kan verhinderen.

7. Bevordert lekke darm

Hoe het werkt snappen wetenschappers blijkbaar nog niet, maar… het blijkt dat kinderen zolang ze gevoed worden van nature een lekke darm hebben. Omdat ze dan (in het ideale geval) enkel via borstvoeding gevoed worden en het belangrijk is dat ze alle voedingsstoffen in de melk goed opnemen is een lekke darm bij baby’s geen probleem – zo heeft moeder natuur het blijkbaar bedoeld, en het helpt hen om hun immuunsysteem sneller op te bouwen. Bij ons, volwassenen, ligt dat anders, omdat we vaak ook dingen eten die niet bedoeld zijn om opgenomen te worden door ons lichaam – bepaalde antistoffen in planten bijvoorbeeld.

Wat met calcium?

Over calcium hoef je je geen zorgen te maken als je wél voldoende bladgroenten eet. Ik schreef hierover eerder al een uitgebreide blogpost.

Hoe zit het met ghee?

Ghee is een beetje een vreemde eend in de bijt. Aangezien dit geklaarde boter is, is het eigenlijk ook zuivel. Toch ga je zien dat ik het heel vaak gebruik in recepten, net zoals de meeste andere Paleo bloggers. Hoe zit dat?

Wel, om te beginnen start je met grasgevoerde boter, dat dus de ideale veteigenschappen heeft: CLA, veel omega 3, weinig omega 6.

Als je daarna de boter gaat klaren, dan verdwijnen alle stofjes waarop je lichaam slecht kan reageren. Ghee is puur het botervet en bevat geen lactose of caseïne meer. Ik zie er dus geen probleem in om dit wel te eten.

Kleine kanttekening daarbij: zeker als je zelf je ghee maakt, zijn hele kleine restanten lactose en caseïne wel mogelijk. In mijn ervaring is dat bij de meeste mensen met intolerantie/allergie geen enkel probleem – maar ik weet natuurlijk niet of dat ook voor jou het geval is.

Wat valt er precies allemaal onder zuivel?

Ik krijg vaak de vraag – mag ik dan nog wel geitenmelk drinken of schapenkaas eten? Neen dus.

Alle producten die zijn afgeleid van dierlijke melk zijn zuivel en daarom niet Paleo. Dat geldt dus voor koemelk, geitenmelk, schapenmelk, paardenmelk, … en alle zuivelproducten die hiervan gemaakt zijn.

Plantaardige melk daarentegen is géén zuivel. Amandelmelk en kokosmelk zijn dus helemaal OK.

Sojamelk is ook plantaardig, maar omdat soja een peulvrucht is, is het NIET Paleo. Hetzelfde geldt voor havermelk en rijstmelk (granen!).

Tenslotte, drie handige kaasalternatieven:

 

Conclusie?

Zuivel is NIET Paleo. Maar… ik hou niet zo van regeltjes, zeker niet als ze door iemand anders zijn opgesteld. De enige regels die ik écht volg, zijn die van mijn lichaam. En dat gaat zo:

Als je zeker wil weten of zuivel een gezond onderdeel kan zijn van jouw eetgewoontes, dan is er maar 1 manier om zeker te zijn: elimineer minstens 30 dagen volledig uit jouw dieet en voeg het daarna voorzichtig terug toe: eerst grasgevoerde boter, daarna volle yoghurt, daarna volle melk, harde kaas, zachte kaas, … De volgorde maakt minder uit, maar wees wel voorzichtig en test geen vijf dingen tegelijk uit. Kom je dan tot de conclusie dat jouw lichaam kwaliteitszuivel wel kan appreciëren, leuk voor jou!

Omdat zuivel dus volgens de regels geen deel uitmaakt van Paleo (en ik het zelf ook niet goed verdraag) zal je op deze blog nooit een recept zien dat toch nog gebruikt maakt van zuivel.

Meer over zuivel lees je hier: